احمدرضا
روش هاي نوين در تدريس ادبيات فارسي دوره ابتدايي .
مقدمه :
زبان فارسي به عنوان يكي از زبان‌هاي غني و كهن دنيا و زبان دوم اسلام، به لحاظ گستره واژگاني و توانايي‌هاي خود، در رديف زبان‌هاي مهم دنيا جاي دارد و از ارزش شاياني براي انتقال مفاهيم دوستي و معاوني بلند برخوردار است. زبان فارسي امروز بي‌گمان در ايجاد پيوند دوستي ملل هم جوار و ساير ملت‌ها در تحقق و شكل‌گيري طرح گفت وگوي ملت‌ها و تمدن‌ها نقش بسزايي ايفا مي‌كند، و بيش از پيش توانسته است توجه جهانيان را به خود جلب كند و آنها را به انديشيدن در ايجاد روابط و پيوندهاي دوستي با اين زبان تشويق كرده است. زبان فارسي كه عهده‌دار برقراري ارتباط بين ملل مختلف دنيا شده ، به همين سبب در پيشرفت فرهنگي و هنري در زبان‌هاي ساير ملل و كشورها تأثيرگذار بوده است.پس اگر از جنبه‌هاي فرهنگي، ادبي، علمي، و تمدن‌هاي كهن جهاني به اين قضيه بنگريم، ضرورت آموزش زبان وادبيات فارسي محسوس مي‌گردد.



روش هاي نوين در تدريس ادبيات فارسي دوره ابتدايي .

مقدمه :

زبان فارسي به عنوان يكي از زبان‌هاي غني و كهن دنيا و زبان دوم اسلام، به لحاظ گستره واژگاني و توانايي‌هاي خود، در رديف زبان‌هاي مهم دنيا جاي دارد و از ارزش شاياني براي انتقال مفاهيم دوستي و معاوني بلند برخوردار است. زبان فارسي امروز بي‌گمان در ايجاد پيوند دوستي ملل هم جوار و ساير ملت‌ها در تحقق و شكل‌گيري طرح گفت وگوي ملت‌ها و تمدن‌ها نقش بسزايي ايفا مي‌كند، و بيش از پيش توانسته است توجه جهانيان را به خود جلب كند و آنها را به انديشيدن در ايجاد روابط و پيوندهاي دوستي با اين زبان تشويق كرده است. زبان فارسي كه عهده‌دار برقراري ارتباط بين ملل مختلف دنيا شده ، به همين سبب در پيشرفت فرهنگي و هنري در زبان‌هاي ساير ملل و كشورها تأثيرگذار بوده است.پس اگر از جنبه‌هاي فرهنگي، ادبي، علمي، و تمدن‌هاي كهن جهاني به اين قضيه بنگريم، ضرورت آموزش زبان وادبيات فارسي محسوس مي‌گردد.

هدف هاي كلي برنامه ي اموزشي زبان فارسي در دوره ي ابتدايي

حيطه شناختي    1-اشنا يي  مختصربا زبان فارسي معيار2-گستر ش حوزه ي نمادها  و معا ني3-اشنا يي با گفتار ونوشتار و درك تفاوت ان  ها4-اشنايي مختصر با جلوهاي هنري زبان5-اشنايي با مسائل اعتقادي اجتماعي.سياسي.ملي علمي و هنري در قالب زبان

حيطه ي عاطفي     الف) ايجاد پرورش وتقويت علا قه ونگرش مثبت نسبت به:- مباني اعتقادي.فرهنگي وملي كشور

-بيان احساسا ت .وعواطف وافكار در قالب گفتا ر ونوشتار-جنبه هاي زيبايي سخن وتحسين ان-مطا لعه

ب)تلطيف احساسات وعواطف

بحث : روش هاي نوين تدريس زبان وادبيات فارسي

استفاده از روش تدريس  فعال وهمگام با روز ،روش هاي تدريس معلم را ويژگي خاص مي بخشد .هدف از اين مقاله آشنايي معلمان با روشهاي نوين تدريس زبان وادبيات فارسي واستفاده آنها در کلاس وغنا بخشيدن به محتواي دروس وحرفه اي با ر آوردن معلمان وخدمت به اعتلاي کيفيت آموزش وپرورش ميهن عزيز اسلامي ميباشد .براي اطلاعات بيشتر به كتابهاي الگوهاي تدريس 2000وآموزش راههاي يادگيري و... مراجعه شود .

1- يادگيري از طريق همياري

معلمان بايدبه دانش آموزان فرصت دهند  تا به صورت گروهي و از طريق همياري به يادگيري اقدام کنند .يادگيري از طريق همياري يك قالب يا چهارچوب آموزشي است كه در آن گروه هاي دانش آموزي ناهمگن از سوي معلم شكل داده مي شوند و به فعاليت مي پردازند.

هدف نهايي از كاربست الگوي تدريس يادگيري از طريق همياري دستيابي به فعاليت هاي عالي ذهني است. همبستگي مثبت، مسئوليت فردي، تعامل چهره به چهره، مهارت هاي اجتماعي و پردازش گروهي. اين عناصر معلم را از سخنراني صرف و دانش آموز را از تكرار بي مورد آموخته هايش رها مي سازد. افزون بر اين، ياگيري از طريق همياري فرصت هايي را پديد مي آورد كه يادگيرندگان بتوانند در موقعيت هايي چون كارگروهي، ارتباطات، ايجاد هماهنگي اثرگذار و تقسيم كار موفق شوند.  سينر گوژي براي آموزش يادگيري از طريق همياري چهار روش را ارائه مي دهد :

 الف ) طرح كارايي گروه ب) طرح تدريس اعضاي گروه ج)طرح قضاوت عملكرد ث)طرح روشن سازي طرز تلقي 

مراحل اجراي الگو همياري
1- ابتدا كروه ها شكل مي گيرند. گروه هاي ناهمگن كه داراي اطلاعات و توانايي هاي مختلف، گوناگون و متنوع هستند، مؤثرتر خواهند بود. در يادگيري از طريق همياري، تفاوت افراد گروه باعث كارآمدشدن يادگيري مي شود. پس از تشكيل گروه ها معلم به كمك دانش آموزان قوانيني را تدوين مي كنند مثلا گروه هاي مختلف نمي توانند با همديگر صحبت كنند.
2-اين مرحله معلم حدود 15 دقيقه درباره ي هدف هاي مهم درس، انتظاراتي كه از دانش آموزان در پايان جلسه وجود دارد و مطالب اصلي درس كه نياز به توضيح دارد صحبت مي كند.

3- در مرحله ي سوم به دانش آموزان فرصت داده مي شود كه در يك زمان مشخص روي مطالب و يا فعاليت هايي كه در اختيار آنها گذاشته شده در گروه هاي خود تمرين و كار كنند. معلم با حضور در گروه ها ضمن ارزشيابي راهنمايي هاي لازم را انجام مي دهد.
 4-اين مرحله نتايج كار گروه ها به نمايش گذاشته خواهد شد. براي نمايش كار گروه ها روش هاي مختلفي وجود دارد مثلا" هر گروه نتايج كار خود را روي يك برگه يا مقوا به صورت نوشته، نمودار يا نقاشي به تصوير درآورده و اين برگه ها روي تابلو يا ديوار كلاس نصب شده و در معرض ديد و نقادي ساير گروه ها قرار گيرد

5- در آخرين مرحله كه مرحله ي ارزشيابي است معلم كار گروه ها را مورد ارزشيابي قرار مي دهد. براي ارزشيابي مي توان از گروه ها كمك گرفت و با كمك گروه ها معيارهايي براي ارزشيابي تدوين نمود و براساس اين معيارها حتي خود گروه ها مي توانند به ارزشيابي از كار خود (خودارزشيابي) بپردازند. 

2- شيوه ي نمايشنامه اي (ايفاي نقش )

در اين شيوه دو يا چند دانش آموز موضوعي را به صورت نمايشنامه اجرا مي كنند .اين شيوه ي تدريس ،نياز به مهارت هاي خاص بازيگري ندارد؛ بلكه معلم مي تواند بنا به محتواي آموزشي مورد نظر، به ضرورت از آن استفاده كند .از ويژ گي هاي مهم شيوه ي ايفاي نقش اين است كه زبان آموزان با نمايش وبازيگران آن ،ارتباط عاطفي برقرارمي كنند وبا هيجان، مراحل نمايش را مشاهده مي كنند .به اين طريق، دقت ،تمركز حواس وتوجه به مطالب افزايش مي يابد ويادگيري بهتر وموثرتر انجام مي گيرد .هم چنين اين شيوه براي مقابله با كم رويي وخجالتي بودن برخي زبان آموزان كه در كار زبان آموزي مشاركت كم تري دارند، بسيار مفيد است .

3-شيوه ي بحث گروهي

اين شيوه  كه اساسا يك شيوه ي تدريس شاگرد محور است ، براي سطوح بالاتر از سطح پايه كاربرد دارد وبراي شاگردان دوره ي ابتدايي چندان مناسب نيست .مثلا براي جلسه هاي گفت وشنود در سطح متوسط پيشرفته ، فوايد بسيار دارد .دراين شيوه معلم در كنار صحنه مي ماند واجازه مي دهد زبان آموزان با هم صحبت كنند وفقط گاهي به سوال هاي آنان پاسخ مي دهند اجراي اين روش از هر روش ديگر دشوارتر است ؛ چون معلم بايدكاملا به روش مسلط باشد وزبان آموزان نيز با آمادگي قبلي وارد كلاس شوند .اداره كردن كلاس گفت وشنود به نحوي كه همه ي زبان آموزان در گفت وگو شركت كنند ودر باره ي اطلاعاتي كه رد وبدل مي شود ،علاقه نشان دهند،كاري مشكل است .در اين زمينه روش مشاوره اي مي تواند به موفقيت برنامه يا آموزش زبان فارسي كمك زيادي كند .

4-الگوي بديعه پردازي يا نوآفريني

يكي از الگوهاي تدريس كه باعث پرورش ظرفيت مشكل گشايي دانش آموزان وهدايت آنها به بيان خلاق وگسترش انگاره هاي جديد عقلي از طريق توجه به بعد عاطفي وغير معقول مي شود. الگوي بديعه پردازي است  اين الگو ،به وسيله ي فعاليت استعاري به جريان آگاهانه تبديل مي شود . ازاين الگو اكثرا براي تدريس انشاء استفاده مي شود .زيرا بيشتر از هر درس ديگري نياز به پرورش تصورات ذهني براي خلق چيزي جديددارد . هدف اساسي نوآفريني يا بديعه پردازي شكستن سد قواعد مرسوم و ايجاد راه هاي جديد براي حل مسائل مي باشد. اين روش به منظور كمك به افراد براي شكستن زمينه هاي ذهني قبلي و پيداكردن راهي مناسب براي انديشيدن به طرز جديد به موضوع مي باشد. شش گام درتدريس اين الگو عبارت است از :گام اول توصيف وضعيت جديد ،گام دوم "قياس مستقيم ،گام سوم قياس شخصي، گام چهارم تعارض فشرده ،گام پنجم قياس مستقيم وگام ششم بررسي مجدد وظيفه اوليه

5 - الگوي تفکر استقرائي

بر اين اساس اين الگو معلم به دانش آموزان مجموعه اي از اطلاعات در قلمرو خاصي مثل فرهنگ کشورها ارائه مي دهد .وظيفه اصلي معلم درک آمادگي دانش آموزان براي کسب تجربه، فعاليتهاي شناختي جديد ومورد استفاده قرار دادن  تجارب در موقعيت جديد است دانش آموزان اطلاعات را در مغز خود سازمان دهي مي کنند نکات ومطالب مستتر در آنرا به يکديگر ارتباط مي دهند وسپس آموخته هاي خود را در موقعيت جديدبه کار گرفته وتعميم مي دهند

وبدين وسيله به پيش گويي، فرضيه سازي وتوضيح پديده هاي نا آشنا يي مي پردازد . الگوي تفکر استقرائي موجب مي شود که دانش آموزان اطلاعات را گرد آورند به دقت بررسي کنند به شکل مفاهيم در آورند ودست ورزي با آن مفاهيم را ياد بگيرند . دانش آموزان با استفاده منظم از اين شيوه توانايي کارآمدتري را در تکوين مفاهيم مي يابند وبر چشم اندازهاي خود در نگرش به اطلاعات مي افزايند . الگوي تفکر استقرائي براي تدريس تکوين مفهوم وهمزمان آموزش مفاهيم به دانش آموزان تدوين شده وتوجه به منطق، زبان ومعاني کلمات، وماهيت دانش را پرورش مي دهد.سه شيوه ي تدريس در اين الگووجود دارد .نخستين آن تكوين مفهوم دومي تفسيرمطالب وسومي كاربرد اصول است . هر شيوه داراي سه گام مي باشد .مرحله اول: ا- فهرست گيري 2- گروه بندي 3- عنوان دهي               مرحله دوم :1- تعيين جنبه هاي شاخص 2-كشف روابط 3- استنباط مرحله سوم: 1-پيشگويي نتايج 2- توضيح پيشگوييها 3-تصديق پيشگويي

6- روش بارش مغزي در تدريس انشاء
تفكر ، عالي ترين مراتب عبادت است .امام محمد باقر) ع( .در رويكردهاي نوين آموزش ، قصد اين است كه آموزش و پرورش دانش آموزان را براي نزديكي در فضاي اجتماعي آينده ، آماده سازد . هدف تعليم وتربيت نوين ، بروفق آراي پيشگامان آموزش وپرورش پيشرو ، ارتقاي سطح توانايي همه يادگيرندگان براي حل مسأله است.
يکي از شناخته شده ترين شيوه هاي برگزاري جلسات هم فکري و مشاوره بوده و کاربرد جهاني دارد. اين روش داراي مزايا و ويژگيهايي منحصر به فرد است. آموزش دادن دانش آموزان با روش بارش مغزي حل مساله را به نحو خلاقانه اي در آنان بالا مي برد . «روش بارش مغزي مي تواند به عنوان وسيله اي براي يادآوري مفاهيم و اصول مورد نياز براي حل مسئله به يادگيرندگان كمك مي كند.

چهار قاعده اساسي بارش مغزي

1. انتقاد ممنوع: اين مهمترين قاعده است و لازم است تمام اعضا به آن توجه کرده و بررسي و ارزيابي پيشنهاد را به آخر جلسه موکول کنند.

2. اظهار نظر آزاد و بي واسطه: اين قاعده براي جرأت بخشيدن به شرکت کنندگان براي ارايه پيشنهاداتي است که به ذهن آنها خطور مي کند، به عبارت ديگر در يک جلسه بارش مغزي تمام اعضا بايد جسارت و شهامت اظهار نظر را پيدا کرده باشند و بدون آنکه ترسي از ارزيابي و بعضاً انتقاد مستقيم داشته باشند ؛ بتوانند پيشنهاد و نظر خود را بيان کنند. هر چه پيشنهادات جسورانه تر باشد نشان دهنده ي اجراي موفق تر جلسه است.

3. تأکيد بر کميت : هر چه تعداد نظرات بيشتر باشد، احتمال وجود پيشنهادات مفيد و کارسازتر در بين آنها بيشتر مي شود. موفقيت اجراي روش بارش مغزي با تعداد پيشنهادات مطرح شده در جلسه رابطه مستقيم دارد. در اين روش اين گونه عنوان مي شود که هر چه تعداد پيشنهاد بيشتر باشد احتمال وجود طرح پيشنهاد کيفي بيشتر است.

4. تلفيق و بهبود پيشنهادات : اعضا مي توانند علاوه بر ارايه پيشنهاد، نسبت به بهبود پيشنهاد خود اقدام کنند. روش بارش مغزي اين امکان را به اعضا مي دهد که پس از شنيدن پيشنهادات ديگران پيشنهاد اوليه بهبود داده شود. آنها همچنين مي توانند پيشنهاد خود را با چند پيشنهاد ديگر تلفيق کرده و پيشنهاد بهتر و کاملتري را به دست آورند.

نتيجه

بر صاحب‌نظران پوشيده نيست كه پويايي روش‌هاي گوناگون آموزشي و اتكاي آن بر پايه‌هاي استوار علمي و حساب شده، در جريان رشد يادگيري و ارتقاي سطح فراگيري دانش‌آموختگان، تأثير عمده دارد و اين مسئله نيازمند تلاش متخصصان و كارشناسان اين حوزه در تدوين و طراحي و به كارگيري شيوه‌هاي نوين است.

 امروزه هر فرد بشر ناچار از استفاده يافته هاي جديد است . از آنجا كه در مدارس ما نيز دانش آموزان براي آينده تربيت مي شوند و هر ساله مطالب و محتواهاي كتابها نيز تغيير مي يابد اين ضرورت يعني استفاده از شيوه هاي نو،جديد و كارا بسيار احساس مي شود .  يکي از مشکلات مهم و اساسي در نظام آموزش و پرورش خصوصاٌ در کشور ما، به کار نگرفتن روش هاي تدريس نوين در آموزش است.آ شنايي با روش هاي مختلف تدريس مي تواند زمينه اي جهت بر خورد متقابل و منطقي با دانش آموزان از يک مجراي ارتباطي صحيح مهيا کند بطوري که همواره تفکر منطقي داشته باشد

+ نوشته شده در  شنبه چهارم اردیبهشت 1389ساعت 19:26  توسط سرورزاده  |